Bashkëpunimi ndërmjet Republikës së Shqipërisë dhe UNESCO përfaqëson një partneritet strategjik dhe afatgjatë, i ndërtuar mbi vlerat e përbashkëta të paqes, dialogut, arsimit, kulturës, shkencës dhe zhvillimit të qëndrueshëm.

Shqipëria është një partnere aktive e UNESCO-s, duke kontribuar në zbatimin e Konventave të Organizatës, në proceset ndërqeveritare dhe në avancimin e prioriteteve globale, në frymën e multilateralizmit dhe të Axhendës 2030 për Zhvillim të Qëndrueshëm.

Fushat kryesore të bashkëpunimit

🏛️ Trashëgimia kulturore dhe natyrore

Një shtyllë themelore e bashkëpunimit të Shqipërisë me UNESCO-n është mbrojtja, ruajtja dhe menaxhimi i trashëgimisë kulturore dhe natyrore me vlerë universale.

Në këtë kuadër, Shqipëria bashkëpunon ngushtësisht me UNESCO-n për menaxhimin dhe ruajtjen e pasurive të regjistruara në Listën e Trashëgimisë Botërore, përfshirë ndër të tjera:

• Parkun Kombëtar të Butrintit, një nga sitet arkeologjike më të rëndësishme në rajonin e Mesdheut;
• Qendrat Historike të Beratit dhe Gjirokastrës, të njohura për arkitekturën e tyre urbane tradicionale;
• Trashëgiminë Natyrore dhe Kulturore të Rajonit të Ohrit, pasuri e përbashkët ndërkufitare;
• Zonat shqiptare të Pyjeve të Ahut të Lasgushit të Evropës, pjesë e një pasurie natyrore shumëpalëshe evropiane.

Bashkëpunimi përfshin dialog të vazhdueshëm teknik, asistencë këshilluese dhe përfshirjen e komuniteteve lokale në ruajtjen afatgjatë të këtyre pasurive.

🎭 Trashëgimia kulturore jomateriale

Shqipëria bashkëpunon me UNESCO-n në kuadër të Konventës për Ruajtjen e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale, duke promovuar trashëgiminë e gjallë si një element kyç të identitetit kulturor dhe kohezionit shoqëror.

Në listat përkatëse të UNESCO-s, Shqipëria përfaqësohet me elemente që pasqyrojnë larminë e traditave kulturore, përfshirë ndër të tjera:

• Iso-polifoninë shqiptare, shprehje unike e trashëgimisë vokale shumëzërëshe;
• Xhubletën, njohuritë dhe mjeshtërinë tradicionale të prodhimit dhe përdorimit të saj;
• K’cimin e Tropojës, si shprehje koreografike e identitetit kulturor të zonave malore;
• Artin e të luajturit, të kënduarit dhe të punimit të Lahutës, traditë muzikore dhe poetike e transmetuar brez pas brezi.

Bashkëpunimi fokusohet në zbatimin e masave të ruajtjes, mbështetjen e bartësve të traditës dhe përfshirjen aktive të komuniteteve lokale.

📚 Trashëgimia dokumentare

Në kuadër të Programit “Memory of the World”, Shqipëria bashkëpunon me UNESCO-n për ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë dokumentare me rëndësi universale.

Në këtë kategori, një shembull përfaqësues është:

• Arkivi Fotografik “Marubi”, i cili përmban mijëra negativë dhe fotografi që dokumentojnë historinë shoqërore, kulturore dhe politike të Shqipërisë nga shekulli XIX deri në shekullin XX.

Ky bashkëpunim synon forcimin e kujtesës kolektive, digjitalizimin e materialeve dhe rritjen e aksesit publik për qëllime edukative dhe kërkimore.

🎓 Arsimi, shkenca dhe kultura e paqes

Shqipëria mbështet fuqishëm mandatin e UNESCO-s në promovimin e arsimit cilësor dhe gjithëpërfshirës, shkencës si bazë për politika të qëndrueshme dhe kulturës si mjet për ndërtimin e paqes dhe dialogut.

Bashkëpunimi përfshin shkëmbimin e praktikave më të mira, ndërtimin e kapaciteteve institucionale dhe pjesëmarrjen aktive në nismat ndërkombëtare të UNESCO-s në këto fusha.

💬 Liria e shprehjes dhe komunikimi

Në përputhje me mandatin e UNESCO-s, Shqipëria riafirmon angazhimin e saj për mbrojtjen e lirisë së shprehjes, sigurinë e gazetarëve dhe promovimin e edukimit mediatik dhe informativ, si shtylla themelore të demokracisë dhe besimit shoqëror.

🤖 Inovacioni dhe etika e teknologjisë

Shqipëria kontribuon në diskutimet dhe nismat e UNESCO-s mbi etikën e inteligjencës artificiale dhe përdorimin e përgjegjshëm të teknologjisë, duke synuar që transformimi digjital të jetë në shërbim të njeriut dhe në përputhje me të drejtat e njeriut.