Ambasada Shqiptare në Sofje në bashkëpunim me Universitetin e Sofjes St. Kliment Ohridski dhe Profesor Rusana Bejleri, organizuan datë 2 prill 2026 një aktivitet të shquar akademik kushtuar trashëgimisë së dy prej figurave më të shquara letrare të Shqipërisë: Ismail Kadare, me rastin e 90-vjetorit të tij, dhe Dritëro Agolli, duke shënuar 95-vjetorin e lindjes së tij.
I mbajtur në ambientet e Universitetit të Sofjes, aktiviteti mblodhi akademikë, studentë, anëtarë të komunitetit shqiptar në Bullgari, dhe u nderua me praninë e Ambasadorit të Kosovës Haxhi Bajraktari dhe përfaqësuesve të Ambasadës së Kosovës.
Të ftuar specialë përfshinin znj. Anisa Ymeri, Drejtoreshë e Përgjithshme e Studio Kadare, dhe z. Luc Lévy, Drejtor i Institutit Francez të Sofjes.
Në zemër të aktivitetit ishte një tryezë e rrumbullakët akademike e titulluar “Zërat Shqiptarë në Letërsinë Evropiane”, e cila shqyrtoi kontributin e letërsisë shqipe në peizazhin më të gjerë kulturor evropian.
Ambasadorja Inid Milo, në fjalën e saj përshëndetëse, theksoi se shkrimi i Kadaresë e çon Shqipërinë në botë përmes një zëri të thellë, alegorik që lidh historinë, mitin dhe temat universale njerëzore. Veprat e tij ndërtojnë ura midis kulturave, periudhave kohore dhe të vërtetave më të thella. Në të kundërt, zëri i Agollit është i bazuar dhe intim, duke reflektuar jetën e përditshme me ngrohtësi, humor dhe sinqeritet. Ai nxjerr në pah realitetin emocional të njerëzve të zakonshëm, duke i ftuar lexuesit të shohin veten në fjalët e tij. Së bashku, ato tregojnë se gjuha është një hapësirë ​​e fuqishme ku identiteti, historia dhe imagjinata gjallërohen.
I konsideruar gjerësisht si shkrimtari më i njohur ndërkombëtarisht i Shqipërisë, Ismail Kadare ka luajtur një rol kyç në sjelljen e letërsisë shqipe në skenën globale. Romanet e tij – të tilla si “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur”, “Kronikë në Gur” – janë përkthyer në mbi 45 gjuhë, duke i dhënë atij njohje në mbarë botën.

Profesoresha Rusana Bejleri vlerësoi veprën e Kadaresë duke sjellë studentë të Departamentit Ballkanistikë që recitonin poezitë e shquara të Kadaresë me përzierjen e saj të fuqishme të historisë, mitit dhe alegorisë politike, duke ofruar njohuri të thella mbi identitetin dhe qëndrueshmërinë njerëzore.

Drejtori i Institutit francez në Sofje, z. Luc Levy,  nënvizoi trashëgiminë e  veprës së Ismail Kadaresë në Francë, duke vënë në dukje se si romanet e tij – të rrënjosura thellë në kujtesën dhe identitetin historik shqiptar – kanë luajtur një rol jetësor në përfaqësimin e Shqipërisë brenda peisazhit më të gjerë kulturor evropian. Drejtoresha e Studios – Muzeut Kadare, Anisa Ymeri, theksoi njohjen globale të veprës së Ismail Kadaresë, duke theksuar ndikimin e saj nëpër kultura dhe breza. Ajo vuri në dukje se vepra e tij u botua në një botim gjithëpërfshirës shumëvëllimor nga botuesi shqiptar Bujar Hudhri, duke konsoliduar më tej trashëgiminë e tij letrare. Kadare u vlerësua me çmime ndërkombëtare, duke përfshirë Çmimin Ndërkombëtar Man Booker (2005), Çmimin Princ të Asturias për Letërsi (2009) dhe Çmimin e Jerusalemit (2015).
Përkrah Kadaresë, Dritëro Agolli mbetet një nga figurat më të dashura në letrat shqipe. I njohur për poezinë, prozën dhe stilin e tij satirik, veprat e Agollit pasqyrojnë dimensionet shoqërore dhe njerëzore të jetës shqiptare me ngrohtësi, humor dhe thellësi kritike. Trashëgimia e tij vazhdon të ndikojë në breza lexuesish dhe shkrimtarësh.
Ambasada e Republikës së Shqipërisë shpreh mirënjohjen e saj për studentët dhe profesorët e Universitetit të Sofjes për rikthimin e trashëgimisë së Kadaresë aty ku u përkthye për herë të parë, në Sofje.