Mblidhemi në një moment të rëndësishëm për UNESCO-n.

Ky sesion zhvillohet ndërsa përgatisim programin dhe buxhetin e ardhshëm dhe ndërsa Organizata përgatitet për një cikël të ri udhëheqjeje.

Ai zhvillohet gjithashtu në një kohë kur bota po përballet me sfida të thella dhe komplekse — luftëra, kriza humanitare dhe një klimë në ndryshim që kërcënon të ardhmen tonë të përbashkët.

UNESCO po vihet në provë.

Konfliktet vazhdojnë të shkatërrojnë jetë njerëzore dhe arsimin në mbarë botën.

Pasojat e ndryshimeve klimatike po shtohen, ndërsa burimet në të gjithë sistemin e OKB-së janë nën presion.

Në këtë mjedis të vështirë, Shtetet Anëtare presin nga UNESCO që të mbetet e fokusuar, efektive dhe besnike ndaj misionit të saj.

Shqipëria vlerëson Drejtoren e Përgjithshme dhe Sekretariatin për punën e tyre të palodhur në këto kushte kërkuese.

Rritja e kontributeve vullnetare gjatë viteve të fundit është mbresëlënëse dhe dëshmon besimin e fortë të Shteteve Anëtare.

Megjithatë, fondet vullnetare nuk mund të garantojnë stabilitet.

UNESCO ka nevojë për një buxhet të qëndrueshëm dhe të parashikueshëm, të bazuar në kontributet e detyrueshme dhe të përforcuar nga partneritete inovative — me sektorin privat, universitetet dhe komunitetin teknologjik.

Zonja Kryetare,

Duhet të jemi realistë.

Burimet janë të kufizuara dhe prioritetet duhet të jenë të qarta.

Shqipëria mbështet përqendrimin në ato fusha ku UNESCO bën më së miri atë që di të bëjë — aty ku ka autoritet global dhe ndikim real:

• Arsimi dhe Objektivi i Zhvillimit të Qëndrueshëm 4, veçanërisht në situata krize;

• Barazia gjinore dhe Objektivi i Zhvillimit të Qëndrueshëm 5, të cilat duhet të jenë në qendër të të gjitha programeve si nxitës të paqes dhe qëndrueshmërisë;

• Mbrojtja e trashëgimisë kulturore dhe natyrore përmes Konventave të Kulturës;

• Liria e shprehjes dhe siguria e gazetarëve, online dhe offline;

• Etika dhe qeverisja e inteligjencës artificiale, ku UNESCO luan një rol unik global;

• Dhe bashkëpunimi shkencor për oqeanet, biodiversitetin dhe veprimin klimatik përmes programeve MAB dhe IOC.

Këto janë fushat ku UNESCO sjell një ndryshim të dukshëm dhe ku duhet të vazhdojë të udhëheqë.

Në të njëjtën kohë, transparenca dhe llogaridhënia mbeten themele të rëndësishme të besimit ndërmjet Sekretariatit dhe Shteteve Anëtare.

Ne mirëpresim progresin e bërë deri më tani drejt raportimit financiar më të qartë dhe menaxhimit efikas, dhe inkurajojmë hapa të mëtejshëm për të garantuar që Shtetet Anëtare të ndjekin përdorimin e burimeve me besim.

Rregullimet e ardhshme në staf dhe strukturë duhet të vazhdojnë të pasqyrojnë parimet e eficiencës së kostos dhe decentralizimit, si dhe të kryhen në konsultim të ngushtë me Shtetet Anëtare, në mënyrë që të mbështesin vizionin e Drejtorit të Përgjithshëm të ardhshëm.

Me këtë rast, në emër të Shqipërisë, kam kënaqësinë të përgëzoj ngrohtësisht Dr. Khaled El-Enany për nominimin e tij si Drejtor i Përgjithshëm i ardhshëm. Presim me interes të punojmë ngushtësisht me të dhe me Sekretariatin për të avancuar mandatin e UNESCO-s me energji të re, inovacion dhe gjithëpërfshirje.

Zonja Kryetare,

Krizat me të cilat përballemi sot po vënë në provë edhe shkathtësinë e UNESCO-s.

Ne mirëpresim reagimet e shpejta dhe të vendosura të Organizatës në Ukrainë, Gaza, Sudan, Liban, Afganistan dhe më gjerë.

Në veçanti, në Ukrainë, puna e UNESCO-s për mbrojtjen e arsimit, kulturës dhe medias tregon se si Organizata mund të qëndrojë pranë një vendi nën sulm dhe të ndihmojë në ruajtjen e dijes dhe trashëgimisë për brezat e ardhshëm.

Shqipëria qëndron në solidaritet të plotë me popullin e Ukrainës dhe mbështet angazhimin e vazhdueshëm të UNESCO-s në terren.

Njëkohësisht, na inkurajojnë edhe shembuj pozitivë që na kujtojnë ndikimin konstruktiv të UNESCO-s.

Një shembull i tillë është shpallja e Luginës së Vjosës në Shqipëri si Rezervë Biosfere e UNESCO-s javët e fundit — një njohje historike për Shqipërinë dhe për Evropën.

Vjosa, një nga lumenjtë e fundit të egër të kontinentit tonë, tashmë mbrohet në kuadër të Programit “Njeriu dhe Biosfera” si një laborator i gjallë për zhvillimin e qëndrueshëm, biodiversitetin dhe ruajtjen e bazuar në komunitet.

Për Shqipërinë, ky arritje pasqyron vite bashkëpunimi ndërmjet qeverisë, shkencëtarëve, shoqërisë civile dhe komuniteteve lokale — dhe qëndron si dëshmi se mbrojtja e mjedisit dhe zhvillimi ekonomik mund të ecin paralelisht, kur udhëhiqen nga vizioni i UNESCO-s.

Duke parë përpara, Shqipëria beson se zëri i UNESCO-s do të jetë thelbësor në tre drejtime kyçe:

1. Ripërtëritja e multilateralizmit – duke kontribuar në vizionin UN80 dhe UN 2.0, dhe duke treguar se një UNESCO e fokusuar dhe moderne është jetike për familjen e Kombeve të Bashkuara;

2. Fuqizimi i të rinjve – duke i trajtuar ata si partnerë dhe bashkë-krijues të zgjidhjeve, dhe jo thjesht si përfitues;

3. Promovimi i inovacionit dhe teknologjisë – duke përdorur inteligjencën artificiale dhe mjetet digjitale për të avancuar barazinë, qëndrueshmërinë dhe gjithëpërfshirjen, gjithmonë të udhëhequra nga etika dhe të drejtat e njeriut.

Përvoja kombëtare e Shqipërisë pasqyron këtë qasje të orientuar drejt së ardhmes.

Qeveria jonë ka prezantuar “Diella” — një ministre virtuale e fuqizuar nga inteligjenca artificiale — për të udhëhequr Inovacionin dhe Transformimin Digjital.

Edhe pse simbolike, Diella përfaqëson mënyrën se si teknologjia mund të përmirësojë vendimmarrjen, të mbështesë shërbimet publike dhe të promovojë gjithëpërfshirjen.

Ajo na kujton se teknologjia duhet gjithmonë t’u shërbejë njerëzve — dhe jo e kundërta — një parim në zemër të Rekomandimit të UNESCO-s mbi Etikën e Inteligjencës Artificiale.

Shkëlqesi,

Shqipëria mbetet thellësisht e përkushtuar ndaj multilateralizmit dhe misionit të UNESCO-s.

Duhet t’i rezistojmë përçarjes dhe të forcojmë bashkëpunimin.

Duhet të tregojmë se UNESCO mund të përshtatet, të inovojë dhe të japë rezultate aty ku ka më shumë rëndësi — në klasa, në komunitete dhe në mbrojtjen e trashëgimisë sonë të përbashkët.

Ndërsa ecim drejt Konferencës së 43-të të Përgjithshme, Shqipëria do të mbetet e angazhuar, pragmatike dhe e orientuar drejt së ardhmes.

Ne do të vazhdojmë të punojmë me të gjithë partnerët — brenda grupit tonë rajonal, BE-së dhe më gjerë — për të siguruar që UNESCO të mbetet një hapësirë uniteti, krijimtarie dhe ndikimi.

Sepse ajo që na bashkon — paqja përmes arsimit, kulturës, shkencës, komunikimit dhe barazisë — është shumë më e fortë se ajo që na ndan.

Faleminderit.